🌸ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪਉੜੀ 21 , 22 , 23 , 24 ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ

🌸 ਪਉੜੀ 21

ਤੀਰਥਿ ਤਪਿ ਦਇਆ ਦਤੁ ਦਾਨੁ ॥
ਜੇ ਕੋ ਪਾਵੈ ਤਿਲ ਕਾ ਮਾਨੁ ॥
ਸੁਣਿਆ ਮੰਨਿਆ ਮਨਿ ਕੀਤਾ ਭਾਉ ॥
ਅੰਤਰਗਤਿ ਤੀਰਥਿ ਮਲਿ ਨਾਉ ॥
ਸਭਿ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਮੈ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥
ਵਿਣੁ ਗੁਣ ਕੀਤੇ ਭਗਤਿ ਨ ਹੋਇ ॥
ਸੁਅਸਤਿ ਆਥਿ ਬਾਣੀ ਬਰਮਾਉ ॥
ਸਤਿ ਸੁਹਾਣੁ ਸਦਾ ਮਨਿ ਚਾਉ ॥
ਕਵਣੁ ਸੁ ਵੇਲਾ ਵਖਤੁ ਕਵਣੁ ॥
ਕਵਣ ਥਿਤਿ ਕਵਣੁ ਵਾਰੁ ॥
ਕਵਣਿ ਸਿ ਰੁਤੀ ਮਾਹੁ ਕਵਣੁ ॥
ਜਿਤੁ ਹੋਆ ਆਕਾਰੁ ॥
ਵੇਲ ਨ ਪਾਈਐ ਪੰਡਤੀ ਜਿ ਹੋਵੈ ਲੇਖੁ ਪੁਰਾਣੁ ॥
ਵਖਤੁ ਨ ਪਾਈਓ ਕਾਦੀਆ ਜਿ ਲਿਖਨਿ ਲੇਖੁ ਕੁਰਾਣੁ ॥
ਥਿਤਿ ਵਾਰੁ ਨ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ ਰੁਤਿ ਮਾਹੁ ਨ ਕੋਇ ॥
ਜਾ ਕਰਤਾ ਸਿਰਠੀ ਕਉ ਸਾਜੇ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਇ ॥
ਕਿਵ ਕਰਿ ਆਖਾ ਕਿਵ ਸਾਲਾਹੀ ਕਿਉ ਵਰਣੀ ਕਿਵ ਜਾਣਾ ॥
ਨਾਨਕ ਆਖਣਿ ਸਭੁ ਕੋ ਆਖੈ ਇਕ ਦੂ ਇਕੁ ਸਿਆਣਾ ॥
ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ ਵਡੀ ਨਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਕਾ ਹੋਵੈ ॥
ਨਾਨਕ ਜੇ ਕੋ ਆਪੌ ਜਾਣੈ ਅਗੈ ਗਇਆ ਨ ਸੋਹੈ ॥੨੧॥

ਤੀਰਥਿ ਤਪਿ ਦਇਆ ਦਤੁ ਦਾਨੁ ॥

ਤੀਰਥ, ਤਪ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਰਗੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਮ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰੱਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਲੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਅਸਲੀ ਤੀਰਥ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ! ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਰੱਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ।

ਕਿਹੜੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ ਸੀ।

ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਮਹੀਨਾ ਸੀ।

ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ।

ਪੰਡਿਤ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਦੋਂ ਬਣੀ ਸੀ।

ਕਾਜੀ ਵੀ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ।

ਜੋਗੀ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਤਾਰੀਖ, ਕਿਹੜਾ ਦਿਨ ਜਾਂ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ।

ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਸਮਝਾਂ?

ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

🌸 ਨਿਸਕਰਸ਼

ਇਸ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਤਪੱਸਿਆ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਉੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਮ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲੀ ਭਗਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲੀ ਤੀਰਥ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਉੜੀ ਦਾ ਅਖੀਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੁਖਮਈ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਚਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

🌸 ਪਉੜੀ 22

ਪਾਤਾਲਾ ਪਾਤਾਲ ਲਖ ਆਗਾਸਾ ਆਗਾਸ ॥
ਓੜਕ ਓੜਕ ਭਾਲਿ ਥਕੇ ਵੇਦ ਕਹਨਿ ਇਕ ਵਾਤ ॥
ਸਹਸ ਅਠਾਰਹ ਕਹਨਿ ਕਤੇਬਾ ਅਸੁਲੂ ਇਕ ਧਾਤੁ ॥
ਲੇਖਾ ਹੋਇ ਤ ਲਿਖੀਐ ਲੇਖੈ ਹੋਇ ਵਿਣਾਸੁ ॥
ਨਾਨਕ ਵਡਾ ਆਖੀਐ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਆਪੁ ॥੨੨॥

ਪਾਤਾਲਾ ਪਾਤਾਲ ਲਖ ਆਗਾਸਾ ਆਗਾਸ ॥

ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਪਾਤਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਅਣਗਿਣਤ ਆਕਾਸ਼ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਥੱਕ ਗਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ।।

ਕਤੇਬਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤੱਤ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਲੇਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

🌸 ਨਿਸਕਰਸ਼

ਇਸ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ, ਕਤੇਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਭੇਦ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੀਮਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਉੜੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਸਮਝ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲਈਏ ਜਾਂ ਜਾਣ ਲਈਏ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੀਏ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਮਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

🌸 ਪਉੜੀ 23

ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਿ ਏਤੀ ਸੁਰਤਿ ਨ ਪਾਈਆ ॥
ਨਦੀਆ ਅਤੈ ਵਾਹ ਪਵਹਿ ਸਮੁੰਦਿ ਨ ਜਾਣੀਆ ॥
ਸਮੁੰਦ ਸਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਰਹਾ ਸੇਤੀ ਮਾਲੁ ਧਨੁ ॥
ਕੀੜੀ ਤੁਲਿ ਨ ਹੋਵਨੀ ਜੇ ਤਿਸੁ ਮਨਹੁ ਨ ਵੀਸਰਹਿ ॥੨੩॥

ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਿ ਏਤੀ ਸੁਰਤਿ ਨ ਪਾਈਆ॥

ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ।

ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਕੀੜੀ ਤੁਲਿ ਨ ਹੋਵਨੀ ਜੇ ਤਿਸੁ ਮਨਹੁ ਨ ਵੀਸਰਹਿ ॥੨੩॥

🌸 ਨਿਸਕਰਸ਼

ਇਸ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਸਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਪਉੜੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਕਲ, ਧਨ ਜਾਂ ਪਦਵੀ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਧਨਵਾਨ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛੋਟੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵੱਡਿਆਈ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੀਏ।

🌸 ਪਉੜੀ 24

ਅੰਤੁ ਨ ਸਿਫਤੀ ਕਹਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਕਰਣੈ ਦੇਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਵੇਖਣਿ ਸੁਣਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਕਿਆ ਮਨਿ ਮੰਤੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਕੀਤਾ ਆਕਾਰੁ ॥
ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਪਾਰਾਵਾਰੁ ॥
ਅੰਤ ਕਾਰਣਿ ਕੇਤੇ ਬਿਲਲਾਹਿ ॥
ਤਾ ਕੇ ਅੰਤ ਨ ਪਾਏ ਜਾਹਿ ॥
ਏਹੁ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਣੈ ਕੋਇ ॥
ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ ॥
ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ ਊਚਾ ਥਾਉ ॥
ਊਚੇ ਉਪਰਿ ਊਚਾ ਨਾਉ ॥
ਏਵਡੁ ਊਚਾ ਹੋਵੈ ਕੋਇ ॥
ਤਿਸੁ ਊਚੇ ਕਉ ਜਾਣੈ ਸੋਇ ॥
ਜੇਵਡੁ ਆਪਿ ਜਾਣੈ ਆਪਿ ਆਪਿ ॥
ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਕਰਮੀ ਦਾਤਿ ॥੨੪॥

ਅੰਤੁ ਨ ਸਿਫਤੀ ਕਹਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥

ਅੰਤੁ ਨ ਸਿਫਤੀ ਕਹਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥

ਉਸਦੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।।

ਅੰਤੁ ਨ ਵੇਖਣਿ ਸੁਣਣਿ ਨ ਅੰਤੁ ॥

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਣਣ ਦੀ ਸਮਝ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।

ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਪੈ ਕਿਆ ਮਨਿ ਮੰਤੁ ॥

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਉਸਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ।

ਤਉਸਦਾ ਪਾਰ ਅਤੇ ਓਰ-ਛੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕਈ ਲੋਕ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ।

ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।