ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਹਰ ਪਉੜੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪਉੜੀ 2 ਤੇ 3 ਦੀ ਸਰਲ ਵਿਆਖਿਆ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥
ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹਉਮੈ (ਅਹੰਕਾਰ) ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਜੀਵਨ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ — ਸਭ ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਹੈ।
ਜੇ ਅਸੀਂ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਈਏ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਹਉਮੈ (ਅਹੰਕਾਰ) ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਉੜੀ 2 ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਹਉਮੈ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥
ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਵੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੋਈ ਰੱਬ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਤਰੀਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ। ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਉੜੀ 3 ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਰੱਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦਾਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਦਾਤ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਸੀਮ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਹੈ।
ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੌੜੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਤੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣਾ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।